قرآن پیام هدایت الهی است که تمام ساحتهای حیات مادّی، معنوی، فردی، اجتماعی، دنیایی و اخروی انسان را از آغاز آفرینش او تا مسیر و برنامة زندگی و سرمنزل نهایی و مقصد و فرجام دربر میگیرد. فضاهای بیکران معارف قرآن از چنین تا چنان و از ملک تا ملکوت و از ذرّه تا کهکشان را فرا میگیرد و در یک کلام همه چیز مربوط به هدایت و تربیت انسان را در خود نهفته دارد.
مبانی و قواعد تفسیری، نقشی اساسی در تفسیر صحیح آیات دارد. مقصود از «مبانی»، اصول موضوعه و ثابتشده نزد مفسّر است که در تفسیر آیات نقش دارد و موارد پرشماری را شامل میشود. مقصود از «قواعد» نیز آن دسته از ضوابط کلّی است که بر مصادیق متعدّد قابل تطبیق بوده حکم آنها را مشخّص میکند و مفسّر نمیتواند برخلاف آنها برداشتی را ارائه دهد.
در کتب رجالی و حدیثی و علوم قرآنی، ابن مسعود از دانشمندان و علمای صحابه، ملازم همیشگی رسول اکرم ، از پیشکسوتان در پذیرش اسلام و از پرثمرترین افراد در زمینة قرائت و تفسیر قرآن، فقه و حدیث است. او همواره مورد تجلیل علمای فریقین بوده و در بسیاری از مباحث فقهی، اخلاقی، تفسیری و… روایات او مورد استناد آنها قرار گرفته است. همچنین در تاریخ، مصحفی به نام او ثبت شده که بر اساس شواهد تا قرن ششم هجری موجود بوده است.
بهترین روش تفسیر قرآن کریم، استمداد از خود قرآن میباشد. در این روش آیاتی که اصل و اساس استدلالات قرآنند، مفسّر آیات دیگر قرار میگیرند. به دیگر سخن تبیین معانی و مقصود و مراد الهی به وسیلۀ آیات دیگر قرآن، روش تفسیر قرآن با قرآن می باشد (جوادی آملی، 1378، ج1، ص61).
علّامه طباطبائی که پیشگام عرصة تفسیر قرآن به قرآن است و در عمل، بیش از مفسّران پیش از خود با مهارت و موفّقیّت شایانِ توجّهی این روش تفسیری را به کار برده، معتقد است قرآن خود، گویای مفاهیم و معارف خود بوده و بهترین راه برای فهم و درک آیاتش، میباشد.
در خصوص فهم متون، نیازی اصولی به قواعد و روشهایی است که در پرتو آن قواعد و اصول بنیادی بتوان پیام اصلی و جان رمز آلود کلام وحیانی را چنانکه نظر بیان کنندهی اصلی است، ادراک نمود. به این جهت لازم است که در حوزههای فرهنگی، علمی و دینی در این خصوص تکانهای ایجاد شود و متن وحیانی و کلام الهی بر مسند بنشیند و در دریافت روشهای تفسیر و تبیین و تشریح کلام الهی توجّهی بسزا صورت پذیرد.
همة مسلمانان معتقدند که منبع قرآن، خداوند متعال است که آن را در طول دوران بعثت، بر پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم ) نازل کرده و این یک امر تعبّدی و اعتقادی است که هیچ شکّی در آن نیست. امّا مستشرقان به منبع الهی داشتن قرآن کریم اعتقاد ندارند و تلاش کردهاند منابعی را که خود به آن دست یافتهاند توجیه کنند و قرآن را به آنها ارجاع دهند و در این راستا از ادلّة درون و برون قرآنی استفاده کردهاند امّا موفّق نشدهاند.