پژوهش

انسیه‌ عسگری*چکیده:اکثر مورخان و مفسران مسلمان،از شیعه و سنی،واقعه مباهله در زمـان پیـامبر اسـلام‌(ص) را روایت نموده‌اند،اما در میان این گزارش‌ها اختلافاتی مشاهده می‌شود.عمده‌ترین منبع‌ تفاوت‌های مذکور در تاریخ‌گذاری‌ آیـه‌ مباهله است.در قسمت نخست این تحقیق با بررسی گزارش‌های منابع تاریخی و روایی،نـزول آیه مباهله در سال سـوم هـجری،به همراه دیگر آیات سوره آل عمران،تأیید می‌شود،اما پس‌ از بررسی‌هی تاریخی،نتیجه گرفته می‌شود امکان حضور اهل بیت(ع)در واقعه مباهله در همان سال مقدور نمی‌باشد، لذا با بررسی بیشتر نتیجه حاصل مـی‌شود که روای مشهور مباهله از باب‌ تطبیق‌ بر آیه مذکور بوده است نه از باب شأن نزول.در قسمت دیگر این نوشتار،پس از طرح اجمالی رویکرد اهل سنت،دیگاه دو تن از مفسران مشهور آن‌ها که‌ واقعه‌ مـذکور را مـورد خدشه قرار داده‌اند مورد بررسی و نقد قرار می‌گیرد.­

جستاری کوتاه در حیات علمی امام موسی کاظم (علیه السلام)نجمه کرمانیامام معصوم سرچشمه علم الهی و معدن اسرار است و ملکه علم و عصمت از کودکی در او بارور می گردد و در سراسر عمر با او همراه است. امام معصوم، میراث دار علم و حکمت انبیاست آن گونه که مسیح (علیه السلام) در گهواره فرمود:«قَالَ اِنّی عَبدُاللّه اَتانِیَ الکِتابَ وَ جَعَلَنِی نَبیّا»1 از این رو، بررسی زندگانی امامان معصوم (علیه السلام) از کودکی تا شهادت آنان در بردارنده نکاتی عالی و درس آموز از علم و حکمت و الگوی کاملی برای انسان هاست. شهادت حضرت موسی بن جعفر (علیه السلام) بهانه ای به دست داد تا در نگاهی گذرا، به حیات علمی آن امام همام و موقعیت برجسته علمی ایشان بپردازیم، و به گونه اجمالی، چهره علمی ایشان از کودکی تا شهادت را مورد بررسی قرار دهیم؛ «و سلام عَلَیهِ یَومَ وُلِدَ وَ یَومَ یَموتُ وَ یَومَ یُبعَثُ حَیّا».2­

امام هادی علیه‌السلام در سن هشت سالگی (سال 220 هجری) به امامت رسید. دوران امامت آن‌ حضرت‌ همزمان‌ بود با خلافت معتصم، واثق، متوکل، منتصر، مستعین‌ و معتز‌، که از بـین آنـها مـتوکل، ستمگرترین خلیفه عباسی، سخت دشـمن اهـل بـیت علیهم‌السلام و شیعیان بود. ابن اثیر می‌گوید: «متوکل‌ نسبت‌ به‌ علی بن ابی طالب علیهماالسلام و اهل بیت او بُغْض شدیدی‌ داشت و اگر بـه او خـبر مـی‌دادند که کسی علی و اهل بیتش را دوست دارد، قصد مـال و جـانش را‌ می‌کرد‌.»­

چکيدهعيد قربان يکي‌ از‌ اعـياد‌ بـزرگ اسـلامي است که نزد عموم مسلمانان جهان و بويژه مردم مسلمان ايران اسـلامي از منزلتـي‌ والا برخـوردار اسـت . مسـلمانان ايران بـه تأسي از دستورات قرآن و احاديث نبـوي، قربـاني‌ کـردن را کـه بـراي‌ زايران‌ خانه خدا واجـب است ، براي خود سـنت مـؤکد ميشـمارند و بـا آداب و آيين خاصي به برپايي مراسم عيد قربان ميپردازند. آنان ضـمن بـه جـا آوردن غسل عيد، پوشيدن لباس نو، استعمال عطر‌، برپايي نماز عيـد و خوانـدن دعـا، آداب قرباني کردن را که نماد اصلي عـيد قربان است ، به جا ميآورنـد. در ايـن روز پس از تقسيم گوشت قرباني بـين خويشـاوندان ، همسـايگان و مسـتمندان غذاهاي‌ مخصوصي‌ براي عيد طبخ ميشود و خانواده هاي عـروس دار هـدايايي براي نوعروسان خود ميفرستند.

چه زود عرفه رسيد. هنوز درگير‌ فهميدن‌ معناي‌ قـدر بـودم، در رمـضان كه ناگهان خود را در عرفه يافتم. نمي‌دانم چه كنم، با‌ اين حيراني و سرگرداني. عرفه يعني چه؟ عرفه را نمي‌فهمم. مـي‌گويند: عرفه يعني شناخت، اما‌ شناخت از چه و از‌ كه؟ شناخت‌ از چه جنسي؟ شناخت از چه راهي؟ شناخت با مـدد و ياري چه كسي؟ شناخت با عـنايت و دسـتگيري كه؟ شايد شناخت يعني تفكر! اما در چه مورد؟ فكر كردن به چه؟ بايد به چه فكر كنم؟ هرچه بيشتر فكر‌ مي‌كنم، پريشاني‌ام بيشتر مي‌شود. مستأصل مفاتيح را مي‌گشايم و ورق مي‌زنم.­­

پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله وسلم در فضيلت اين ايام می‏فرمايند:ايامى پاكيزه ‏تر از اين دهه در نزد خداوند متعال نيست كه از جهاد در راه خدا هم بالاتر است.[11]­

مفهوم دحوالارض‌«دحو» به معنای گستردن است و بعضی آن را به معنای دادن چیزی از محل اصلی‌اش تفسیر کرده‌اند.2 و چون این دو مـعنا لازم و ملزوم یکدیگرند، به یک ریشه بازمی‌گردد. منظور از «دحو‌ الارض‌» این است که در آغاز، تمام سطح زمین را آبهای حاصل از بارانهای سیلابی نخستین فرا گرفته بود. این آبها به‌تدریج در گودالهای زمین، جای گـرفتند و خـشکیها از زیر آب‌ سر‌ برآوردند و روز به روز گسترده‌تر شدند تا به وضع فعلی درآمد.3­

نوشتار پيش رو، پژوهشي کتابخانه اي و اسنادي است کـه به روش‌ توصيفي ـ تحليلي سامان يافته است و ميکوشد تا با تمرکز بـر سـيرة هشـتمين پيشـواي شيعيان ، امـام علي بن موسي الرضا (ع ) برخي از ابعاد کرامت انسان را در کلام گهربار و رفتار تابنـاک آن حضرت‌ به‌ بحث بگذارد. يافته هاي پژوهش حاکي از جايگاه ويژه کرامت انسان در سيره امام رضا (ع ) است .

چکیدهاحمد یکی از فرزندان امام کاظم(ع) است. طبق گزارش مفید در ارشاد، آن حضرت به وی توجه خاصی داشتند. طبق گزارش کشی در رجال، احمدبن موسی(ع) در قیام بزرگ محمدبن ابراهیم طباطبا شرکت داشته است. برخی از منابع ملل و نحل، مثل فرق الشیعه نوبختی، مقالات الاسلامیین اشعری، و الملل والنحل شهرستانی، فرقه احمدیه را به او نسبت داده اند که برخی از شیعیان بعد از امام کاظم(ع) به امامت او معتقد شده اند. در ایران، دو بارگاه به احمدبن موسی(ع) منسوب است: یکی در شیراز و دیگری در خراسان. بارگاه شیراز بعد از قرن هفتم مشهور شده و قبل از آن بارگاهی به این نام در شیراز نبوده است.

اشاره:­ورود حضرت معصومه (س) به شهر قم و دفن پیکر مطهر آن بانوی بزرگ در این شهر آثار و برکات فراوانی را به همراه داشته است. از لحظهٔ ورود نبیرهٔ رسول خدا (ص) به قم پیوسته این شهر از جهات فرهنگی، سیاسی، اجتماعی، عمرانی و اقتصادی رو به رشد و پیشرفت نهاده است. تأثیر این واقعه تاریخی را می‌توان با مطالعه زوایای تاریخی این شهر به دست آورد. برکات این بانوی مجلله در شهر قم آنگاه به اوج خود می‌رسد که بدانیم تأثیر وجود آن حضرت در تحولات تاریخی، فرهنگی، مذهبی و اجتماعی نه تنها در محدودهٔ یک شهر بلکه گاهی در کل کشور ایران بوده و یا دست کم وقایع و حوادث کشور ایران به نوعی مرتبط با شهر قم است.